Saldo budżetu jest przepływem, dług — nagromadzonym stanem
W danym okresie państwo otrzymuje podatki, składki i inne dochody oraz wypłaca pensje, emerytury, finansuje usługi, inwestycje i odsetki. Wydatki wyższe od dochodów tworzą deficyt, a odwrotna sytuacja — nadwyżkę. Deficyt mierzy się w okresie; dług publiczny jest stanem niespłaconych zobowiązań na konkretny dzień.
Na dług wpływają więc wykupy starych zobowiązań, nowe pożyczki, odsetki i operacje finansowe, nie tylko jeden nagłówek budżetowy. Relacja długu do PKB może spaść przy wzroście nominalnego długu, jeśli gospodarka rośnie szybciej. Wysokie odsetki, recesja lub dług w obcej walucie pogarszają trwałość.
Jak zwykle finansuje się deficyt
Ministerstwo finansów sprzedaje bony lub obligacje bankom, funduszom, ubezpieczycielom, gospodarstwom domowym albo inwestorom zagranicznym. Inwestor oddaje istniejące pieniądze i otrzymuje roszczenie o przyszłe płatności. Zamiana depozytu na obligację nie musi zwiększać podaży pieniądza; przede wszystkim zmienia skład aktywów właściciela.
System bankowy wpływa na mechanizm. Zakup obligacji przez bank może zmienić jego bilans, rezerwy lub depozyty zależnie od transakcji. Bank centralny zarządza łącznymi rezerwami i warunkami oprocentowania. Mówiąc o „drukowaniu”, trzeba wskazać: kto kupił dług, od kogo, czym zapłacił i czy powstały nowe depozyty lub rezerwy.
- deficyt: różnica dochodów i wydatków w okresie
- dług publiczny: niespłacone zobowiązania sektora publicznego na dzień
- obligacja: umowna obietnica przyszłych płatności, nie banknot
- monetyzacja długu: finansowanie połączone z tworzeniem pieniądza przez bank centralny
Dlaczego rząd strefy euro nie ma nieograniczonej drukarki
Artykuł 123 Traktatu o funkcjonowaniu UE zakazuje EBC i krajowym bankom centralnym udzielania rządom kredytu lub debetu oraz bezpośredniego kupowania od nich instrumentów dłużnych. Rząd państwa strefy euro nie może więc po prostu nakazać bankowi centralnemu dopisania dowolnej liczby euro na zwykłe wydatki.
Eurosystem może na określonych warunkach kupować obligacje państwowe na rynku wtórnym jako narzędzie polityki pieniężnej. Zakup tworzy rezerwy i zmienia bilans banku centralnego, lecz prawnie i operacyjnie różni się od bezpośredniego finansowania budżetu. Może wpływać na ceny obligacji i koszt rządu, ale nie jest tym samym mechanizmem co każdy deficyt.
Trwałość, inflacja i Bitcoin
Dług może sfinansować infrastrukturę lub złagodzić recesję, lecz przenosi zobowiązania w przyszłość. Trwałość zależy od odsetek, wzrostu, terminów, waluty długu, zaufania, jakości wydatków i zdolności pobierania dochodów. Ekspansywny budżet bez wolnych mocy może zwiększyć inflację, a gwałtowne cięcia w recesji — pogłębić spadek.
Bitcoin ma stałe reguły emisji, a rząd nie tworzy nowych BTC zmianą budżetu. Nadal mógłby jednak pożyczać BTC, emitować obligacje lub podnosić podatki. Ograniczona podaż bazowa blokuje jedną formę monetyzacji, ale nie likwiduje długu publicznego, decyzji politycznych ani ryzyka niewypłacalności.