Wojna przerwała dawne obietnice
Wydatki wojenne gwałtownie zwiększyły potrzeby finansowe, a niepewność podniosła popyt na złoto i gotówkę. Po 1914 roku wiele państw ograniczyło lub zawiesiło wymianę banknotów i przepływ złota. Standard złota okazał się zobowiązaniem politycznym, które można zmienić w sytuacji nadzwyczajnej.
Rządy w różnych proporcjach łączyły podatki, dług i finansowanie pieniężne. Inflacja i powojenne ciężary nie były wszędzie takie same. Długi, zmienione ceny i przesunięcie rezerw złota utrudniały jednak prosty powrót do ładu sprzed wojny.
Kruchy powrót w latach dwudziestych
Część państw przywróciła wymienialność po dawnych parytetach, inne po dewaluacji, a jeszcze inne później. Jeżeli parytet przewartościowywał walutę wobec cen krajowych, jego obrona wymagała wysokich stóp, presji na płace i słabszego popytu. Rezerwy rozkładały się nierówno, a współpraca miała granice.
System międzywojenny nie był prostym odtworzeniem stabilnego XIX wieku. Silniej opierał się na rezerwach dewizowych, bankach centralnych i politycznych zobowiązaniach po wojnie. Długi wojenne, reparacje, przepływy kapitału i nieufność zmniejszały jego odporność.
- odtworzony parytet mógł być zbyt wysoki wobec cen krajowych
- odpływ złota skłaniał państwo do zacieśniania kredytu
- jedno państwo mogło przenosić deflację na partnerów handlowych
Wielki Kryzys nie miał jednej przyczyny
Wielki Kryzys zaczął się w USA w 1929 roku i obejmował załamanie produkcji i cen, bezrobocie, krach giełdowy, paniki bankowe i międzynarodowe wstrząsy finansowe. Historycy i ekonomiści spierają się o znaczenie polityki pieniężnej, upadłości banków, długu, popytu, handlu i słabości strukturalnych. Uczciwe wyjaśnienie nie sprowadza kryzysu do jednego wydarzenia.
Obowiązek obrony złota utrudniał jednak części państw obniżanie stóp i dostarczanie płynności. Odejście od złota dawało więcej przestrzeni dla reakcji pieniężnej, choć samo nie naprawiało każdego banku ani szkody społecznej. Kryzysy bankowe w USA osiągnęły szczyt w latach 1931–1933, a działania Roosevelta w 1933 roku zmieniły krajowe reguły złota.
Co można, a czego nie można wnioskować o Bitcoinie
Reguły emisji Bitcoina nie da się zawiesić rozkazem rządu, jeśli zmiany nie przyjmą gospodarczo istotni uczestnicy sieci. To ważna różnica wobec prawnej obietnicy wymienialności. Nie znaczy to jednak, że gospodarka używająca Bitcoina nie miałaby długu, banków, spadków cen ani paniki finansowej.
Twierdzenie, że Bitcoin automatycznie zapobiegłby Wielkiemu Kryzysowi, jest niesprawdzalnym scenariuszem alternatywnym. Historia pokazuje ostrożniej, że stała kotwica daje dyscyplinę i koszty dostosowania, a instytucje kredytowe mogą być kruche przy każdym aktywie rezerwowym.