Przedmiot, roszczenie i informacja
Gotówka jest fizyczna: banknot stanowi zobowiązanie banku centralnego i prawny środek płatniczy na danym obszarze walutowym. Saldo rachunku bieżącego jest natomiast roszczeniem klienta wobec banku komercyjnego. Płatność kartą zwykle nie przenosi konkretnego banknotu; zmienia zapisy na rachunkach i w systemach płatniczych.
Pieniądza nie można więc definiować wyłącznie przez materiał. Może być metalem, papierem albo zapisem cyfrowym. Liczą się reguły emisji, możliwość przeniesienia, akceptacja innych oraz zaufanie, że saldo będzie można wykorzystać później.
Nie każdy pieniądz jest tym samym zobowiązaniem
Banknoty banku centralnego, rezerwy banków komercyjnych i depozyty gospodarstw domowych znajdują się na różnych warstwach. Gospodarstwa domowe na ogół nie mają rachunku bezpośrednio w banku centralnym; używają gotówki i depozytów bankowych. Banki rozliczają wzajemne zobowiązania netto za pomocą rezerw i innych aktywów.
Depozyt jest aktywem klienta, ale zobowiązaniem banku. Bank obiecuje wykonać płatności i zgodnie z umową wypłacić lub przenieść depozyt. Regulacje, kapitał, płynność, nadzór i ochrona depozytów ograniczają ryzyko, lecz nie czynią każdego zobowiązania bankowego bezwarunkowo wolnym od ryzyka.
- banknoty: zobowiązanie banku centralnego; monety są emitowane według publicznych reguł pieniężnych
- depozyt: zobowiązanie banku komercyjnego wobec klienta
- rezerwy: pieniądz banku centralnego używany głównie między uprawnionymi instytucjami
Jak powstają depozyty
Udzielając nowego kredytu, bank zwykle zapisuje kredytobiorcy nowy depozyt. Powstaje jednocześnie aktywo banku — należność kredytowa — i jego zobowiązanie — depozyt klienta. Banki nie są więc jedynie biernymi pośrednikami pożyczającymi dokładnie te banknoty, które ktoś wcześniej wpłacił.
Nie oznacza to nieograniczonej kreacji pieniądza. Bank ograniczają wiarygodni kredytobiorcy, wymogi kapitałowe i płynnościowe, koszt finansowania, stopy procentowe i zarządzanie ryzykiem. Spłata kapitału zmniejsza odpowiedni depozyt i należność; odsetki są dochodem banku, a nie automatycznie nowym kapitałem.
Czy Bitcoin jest pieniądzem?
Bitcoin może służyć do płatności, a część osób przechowuje go jako aktywo rezerwowe. W większości gospodarek wynagrodzenia, podatki i codzienne ceny nadal rozlicza się w walucie państwowej. Poszczególne funkcje pieniądza Bitcoin spełnia zatem w różnym stopniu zależnie od kraju, użytkownika i sytuacji.
Bitcoin nie jest zobowiązaniem banku centralnego ani komercyjnego. Jednostki i transfery rejestruje rozproszona sieć według reguł protokołu. To zasadnicza różnica, lecz sama w sobie nie przesądza o przyszłej cenie ani przydatności dla konkretnej osoby.