Kredyt 10 000 euro w dwóch zapisach
Załóżmy, że bank udziela klientowi kredytu 10 000 euro. Po stronie aktywów banku pojawia się należność kredytowa: zgodnie z umową klient ma zwrócić kapitał i odsetki. Po stronie zobowiązań powstaje depozyt 10 000 euro na rachunku klienta. Klient dostał pieniądze do wydania oraz dług o tej samej kwocie kapitału.
Majątek netto klienta nie wzrósł automatycznie o pełne 10 000 euro w chwili uruchomienia, bo nowemu depozytowi odpowiada nowy dług. Ilość depozytów bankowych w gospodarce jednak wzrosła. Dlatego banki centralne wyjaśniają, że większość współczesnego pieniądza powstaje przy udzielaniu kredytów przez banki komercyjne.
Co się dzieje, gdy kredytobiorca wydaje pieniądze
Jeśli klient płaci sprzedawcy w tym samym banku, bank zmniejsza depozyt kupującego i zwiększa depozyt sprzedawcy. Taki wewnętrzny przelew nie zmienia sumy depozytów banku. Jeśli sprzedawca ma rachunek w innym banku, depozyt przechodzi do drugiej instytucji, a banki muszą rozliczyć płatność, zwykle za pomocą rezerw banku centralnego.
Bank, z którego odpływa depozyt, musi więc zarządzać płynnością i finansowaniem. Może pozyskiwać inne depozyty, pożyczać na rynku, sprzedawać aktywa płynne albo — po spełnieniu warunków — korzystać z płynności banku centralnego. Stworzenie depozytu przy kredycie nie czyni wszystkich późniejszych płatności bezkosztowymi.
- udzielenie kredytu: powstaje aktywo kredytowe i nowy depozyt
- płatność w jednym banku: zmieniają się posiadacze depozytów
- płatność do innego banku: potrzebny jest rozrachunek międzybankowy
Spłata kapitału wygasza stworzony pieniądz
Gdy kredytobiorca spłaca część kapitału z depozytu bankowego, bank zmniejsza należność kredytową i depozyt użyty do spłaty. W tym uproszczonym działaniu część wcześniej utworzonego pieniądza bankowego znika. Nowe kredyty i spłaty zachodzą stale, więc łączna ilość depozytów zależy od ich wspólnego wyniku oraz innych operacji bilansowych.
Odsetki trzeba odróżnić od kapitału. Zapłacone odsetki są przychodem banku pokrywającym koszty, straty, podatki i ewentualny zysk; nie wygaszają kapitału kredytu w ten sam sposób. Kiedy bank wydaje przychód na pensje lub usługi, pieniądze wracają do depozytów sektora niebankowego.
Co ten mechanizm oznacza — a czego nie oznacza
Nie znaczy to, że bank może bez konsekwencji zapisać dowolną kwotę komukolwiek. Kredyt może nie zostać spłacony, płatności mogą uszczuplić rezerwy, a straty zniszczyć kapitał. Bank musi wycenić ryzyko, zapewnić finansowanie, spełniać regulacje i znaleźć klienta zdolnego oraz chętnego do spłaty.
Bitcoin nie powstaje w protokole przez udzielenie kredytu. Można jednak pożyczyć istniejący bitcoin albo utworzyć umowne roszczenie wyrażone w BTC. Stała podaż protokołu nie usuwa więc kredytu ani długu; oddziela tworzenie jednostek bazowych od decyzji instytucji o pożyczce.